Czy programy profilaktyki urazów są skuteczne? – doświadczenia UEFA Champions League

Kontuzję stawu skokowego to problem który od zawsze występował w piłce nożnej. Duże przeciążenia i generowane momenty sił, słaba koordynacja nerwowo-mięśniowa czy też szereg dysbalansów mięśniowych w obrębie kończyny dolnej, zwiększa ryzyko wystąpienia tego typu urazu. Od wielu lat wdraża się kompleksowe programy profilaktyczne (np. FIFA 11+), a także z większą dbałością o szczegóły, planuje się przygotowanie motoryczne zawodników. Kompleksowość rozwiązań a także dbałość o szczegóły treningu motorycznego, charakteryzuję najlepsze drużyny występujące w UEFA Champions League. W związku z tym, rodzi się pytanie: jak skuteczne są nowoczesne trendy wdrażane w mikro i makrocyklach trenignowych, mające na celu profilaktykę urazów stawu skokowego?

Badacze z Uniwersytetu w Linköping zajęli się tym zjawiskiem. Pod lupę wzięto 10 sezonów aktualnie najlepszych rozgrywek piłkarskich na świecie – UEFA Champions League (UCL). Przeanalizowano rozgrywki w latach 2001/2002 -2011/2012 pod kątem doznanych podczas meczów urazów (staw skokowy). Dane skonfrontowano z kontuzjami stawu skokowego doznanymi podczas treningu drużyn występujących w  UCL. Pełny komplet danych uzyskano od 1743 zawodników z 27 drużyn.

Tabela. 1.  Liczba i rodzaj urazów stawu skokowego w rozgrywkach UEFA Champions League w latach 2001 -2012 (Waldén i wsp., 2013).

tab1

Warto zwrócić uwagę na fakt, że ponad 50% wszystkich urazów dotyczyły bocznych więzadeł stawu skokowego. Prawdopodobnie, większość powiązana jest z mechanicznym urazem np. po wślizgu innego zawodnika. Badacze wskazują że nawet do 40% urazów stawu skokowego spowodowane jest grą faul przeciwnika. Innymi typami urazów które także uprzykrzają życie piłkarzom to stłuczenia (contusion) oraz zapalenia błony maziowej stawu (synovitis). Ciekawy jest także współczynnik re-kontuzji wynoszący około 1:10. Oznacza to, że raz na dziesięć przypadków zawodnik doznaję tego samego typu urazu stawu skokowego (w tej samej lokalizacji i o tej samej charakterystyce).

Zastanówmy się jak w perspektywie tych 10 lat rozgrywek UCL, zmieniała się częstotliwość występowania kontuzji (IR – injury ratio). Wskaźnik IR odnosi się do szansy odniesienia kontuzji podczas 1000 godzin meczów ligowych i treningów.

Rycina 1. Ryzyko odniesienia kontuzji podczas meczu i treningu drużyn UEFA Champions League w latach 2001-2012 (Waldén i wsp., 2013).

tab2

Analizując powyższy wykres, natychmiast zauważamy że ryzyko wystąpienia kontuzji stawu skokowego na przestrzeni tego okresu zmniejszyło się o ok. 40%. Istotne jest także to, że ryzyko doznania urazu podczas meczu w obecnych czasach jest podobne do ryzyka kontuzji na treningu. Rodzą się wątpliwości i pytania związane z czynnikami które mogły mieć wpływ na tak diametralną zmianę tego zjawiska. Waldén i współautorzy śpieszą z pomocą – to programy profilaktyki kontuzji oraz podniesienie się poziomu opieki medycznej w klubach sportowych stoją za tą przemianą. Rozwój nauki oraz metod zapobiegania urazom, w coraz większym stopniu przygotowują zawodnika do wymagań najwyższego poziomu rywalizacji sportowej jakim jest UCL. Traumatyczne i ortopedyczne urazy są w owych czasach są coraz mniejszym problemem. Nieszczęśliwie, zdarzają się spektakularne kontuzję jak Luke Shaw`a. Zawodnicy piłki nożnej są lepiej przygotowani do wymagań gry, będąc coraz bardziej dynamiczni i zwinni. Wiąże się to z tym, że w przypadku kontaktu dwóch zawodników urazy stają się coraz bardziej dotkliwe. Niniejsze badania jasno wskazują, że ich częstotliwość na przestrzeni lat zmniejsza się.

Ponadto, szwedzcy naukowcy poszeregowali urazy do określonego kwadransu spotkania. Wyniki okazały się bardzo interesujące:

Rycina 2. Liczba kontuzji stawu skokowego a kwadrans meczu (Waldén i wsp., 2013).

fig3

W środowisku trenerskim panuję przekonanie, że wiele kontuzji w pierwszych 15 minutach wynika z nieodpowiedniej rozgrzewki. Zakasujące jest to, że wyniki badań pokazują że urazów staw skokowego najwięcej jest w 3 i 4 kwadransie meczu. Koniec pierwszej połowy i początek drugiej okazują się bardzo kontuzjogennym okresem dla stawów skokowych. Może być to spowodowane centralnymi i obwodowym zmęczeniem zawodników, które zwiększa się wraz z czasem trwania meczu. Powoduję to w konsekwencji, osłabienie kontroli nerwowo-mięśniowej w obrębie stawów kończyny dolnej, a w szczególności w jednym z ostatnich etapów tego łańcucha biokinematycznego – stawie skokowym górnym i dolnym. Także, zlekceważenie ponownej rozgrzewki po 15 minutowej przerwie meczu, może pośrednio wpływać na współczynnik kontuzji w pierwszym kwartale drugiej połowy meczu. Autorzy wskazują, że potrzebne są kolejne badania na tym polu.

Podsumowując, donosi się o istotnym wpływie stosowania programów profilaktyki kontuzji takich jak FIFA 11+, na obniżenia współczynnika kontuzji zawodników piłki nożnej. Tylko konsekwentna i skoordynowana praca całego sztabu szkoleniowego, pozwala przygotować zawodnika tak, by zagrożenie zminimalizować ryzyko samoistnej kontuzji. Niestety, niemożliwym jest wykluczenie urazów o podłożu mechanicznym. Problem urazowości zawodników jest tematem aktualnym wśród polskich drużyn aspirujących do UCL. W ostatnich czasach mieliśmy do czynienia z plagami kontuzji w Legii Warszawa oraz Lechu Poznań. W tej pierwszej drużynie, doszło nawet do zmiany osób odpowiedzialnych za leczenie i profilaktykę urazów sportowych.

Warto zadać pytania:

1. Czy wdrażam program profilaktyki urazów w moim treningu?

2. Z jakich rozwiązań korzystam, przygotowując zawodników pod kątem sprawnościowo-motorycznym?

3. Czy kontroluję i monitoruję proces przygotowania motorycznego zawodników?

4. Czy dokumentuję urazowość moich zawodników, uwzględniając czas, miejsce oraz charakter kontuzji?

Dowiedz się więcej:

Waldén, M., Hägglund, M., & Ekstrand, J. (2013). Time-trends and circumstances surrounding ankle injuries in men’s professional football: an 11-year follow-up of the UEFA Champions League injury study. British Journal of Sports Medicine, 47(12), 748–753.


Podyskutuj z autorem:

trener 2 (Kopiowanie)

Krystian Rubajczyk
k.rubajczyk@polska-pilka-nozna.pl

Dyskusja: