Motywacja w sporcie – optymalne pobudzenie

Młodzi ludzie uprawiają różnego rodzaju dyscypliny sportowe. Chcą odnosić sukcesy, ciężko pracują na treningach, poświęcają dużo czasu na doskonalenie swoich umiejętności. Dlaczego robią to wszystko? Odpowiedź jest bardzo prosta: zaspokajają po prostu swoje naturalne potrzeby. W tym procesie kluczową rolę odgrywa motywacja. Podstawowa zasada motywacji brzmi: ,,Ludzi motywują do działania ich własne potrzeby’’. Jakie zatem są dwie najważniejsze potrzeby młodych sportowców.

1.Czerpać radość

2.Czuć się dowartościowanym

Skupiając się na motywacji w młodzieżowym sporcie można zadać sobie dwa pytania: czy wygrana zawsze jest równa sukcesowi oraz czy przegrana zawsze oznacza porażkę? W początkowych etapach rozwoju młodych adeptów piłki nożnej motywacja zewnętrzna ma mniejsze znaczenie od motywacji wewnętrznej. Zawodnicy powinni postrzegać sukces raczej w kategoriach osiągania swych osobistych celów. Oczywiście wygrywanie jest bardzo ważne – przecież jasną sprawą jest to, że uprawiamy sport po to, aby wygrywać.  Naturalną rzeczą jest wola wygrywania u dzieci i młodzieży, dlatego nie warto dodatkowo obciążać ich psychikę presją wyniku. Radość z trenowania, dobra zabawa, osiąganie celów osobistych, pokonywanie lęków i granic oraz dowartościowanie to są aspekty, na które powinniśmy zwracać uwagę na treningach u dzieci. Jeżeli wszystko to zafunkcjonuje prawidłowo wynik przyjdzie sam.

Bez tytułu

 

Trenerzy przede wszystkim chcą, aby ich młodzi zawodnicy podczas treningów byli przez cały czas odpowiednio zmotywowani.  Najważniejsze w tym procesie jest optymalne pobudzenie do działania. Sprawa jest bardzo prosta. Gdy dzieci mają zbyt duże pobudzenie wywołuje to u nich lęk oraz stres. Natomiast gdy pobudzenie jest zbyt niskie dzieci nudzą się. Optymalny poziom pobudzenia jest sprawą indywidualną. Niektórzy czują się fantastycznie w warunkach silnej stymulacji, inni natomiast potrzebują niewielki jej poziom. Rycina 2 pokazuje optymalny poziom pobudzenia lub stymulacji.

 

Bez tytułu

Co czyni optymalne pobudzeniem stanem tak pożądanym? Dlaczego go poszukujemy? Kluczowe w procesie treningowym jest to, aby zawodnicy doświadczyli tzw. przepływu. Przepływ ma miejsce, gdy zawodnicy są całkowicie pochłonięci grą. Koncentracja i skupienie na danej aktywności staje się rzeczą automatyczną. Sportowcy mają poczucie pewności siebie i kontrolują przebieg zdarzeń [2,3]. Pobudzenie jest optymalne, dlatego młodzi piłkarze nie odczuwają – ani strachu, ani się nie nudzą. To doświadczenie jest na tyle przyjemne, że stanowi wewnętrzną nagrodę. Powoduje to, że mamy pozytywne odczucie co do całego treningu i z chęcią będziemy chcieli ponownie wziąć w nim udział. Doświadczenie przepływu, czyli stanu ,,flow’’ jest trudne do opanowania i może być łatwo zakłócone [2,4], jednak ma ono kluczowe znaczenie podczas meczów, turniejów oraz nawet samych treningów, które są codziennością w życiu każdego sportowca. Ułatwia osiąganie dobrych wyników. Wyniki badań prowadzone na pięćdziesięciu dziewięciu zawodnikach tenisa ziemnego w wieku 11-16 lat wykazały, że stan ,,flow’’ ma bardzo duże znaczenie na wydajność i efektywność zawodników podczas rozgrywanych turniejów. Dodatkowo potwierdzają, że takie czynniki jak pewność siebie, niepokój poznawczy oraz lęk mają kluczową rolę w osiąganiu stanu przepływu [5].  Rycina 3 przedstawia zależność między poziomem wyzwania, a poziomem możliwości. Optymalne połączenie tych dwóch składowych pozwoli nam doprowadzić do wcześniej wspomnianego ,,doświadczenia przepływu’’.

Bez tytułu

Martens proponuje kilka wskazówek, dzięki którym możemy pomóc zawodnikom doświadczyć optymalnego pobudzenia, a zatem i przepływu:

 

  1. Dostosuj trudność do zadań, jakich będą się uczyć lub jakie będą wykonywać twoi zawodnicy;
  2. Staraj się, by treningi były stymulujące, stosując różnorodność ćwiczeń i aktywności doskonalących określone umiejętności
  3. Dbaj o to, by każdy był zaangażowany, a nie stał przez dłuższy czas bezczynnie, czekając na swoją kolej.
  4. Podczas ćwiczeń i gier unikaj ciągłego instruowania.
  5. Nie oceniaj permanentnie swoich zawodników.

 

Warto zadać sobie pytania:

  1. Co pomaga osiągnąć stan ,,flow’’ u Twoich zawodników?
  2. W jaki sposób redukować lęk i stres u twoich zawodników, a jak wzbudzić w nich poczucie pewności siebie?
  3. Jak kreować mentalność zwycięzcy?

 

Dowiedz się więcej:

 

  1. Reiner Martens ,,Jak być skutecznym trenerem’’ Warszawa 2009 str. 129-150
  2. Jackson, S. A. (1995). Factors influencing the occurrence of flow state in elite athletes. Journal of Applied Sport Psychology, 7, 138166.
  3. Jackson, S. A., & Csikszentmihalyi, M. (1999). Flow in sports. Champaign, IL: Human Kinetics
  4. Young, J. A. (2000). Professional tennis players in the zone. In S. J. Haake, & A. Coe (Eds.), Tennis science & technology (pp. 417422). Malden, MA: Blackwell Science.
  5. Koehn S. Effects of confidence and anxiety on flow state in competition, Division of Sport and Exercise Sciences, University of Abertay Dundee, Dundee, UK. European Journal of Sport Science, 2013

Podyskutuj z autorem:

Michał Pawlak

Dyskusja: